plus minus gleich

Pistolet P-83 Wanad

Prace nad nowoczesnymi pistoletami, które mogłyby zastąpić P-64 rozpoczęły się w Wojskowym Instytucie Technicznym Uzbrojenia (WITU) w Zielonce koło Warszawy na początku lat 70. Powstawały prototypy z magazynkami dużej pojemności i pionierskimi odlewanymi szkieletami aluminiowymi, a potem polimerowymi1.

Oficjalne zainicjowanie przez Szefostwo Rozwoju i Wdrożeń Ministerstwa Obrony Narodowej programu celowego pod kryptonimem „Wanad”, pozwoliło na wydzielenie odpowiednich środków finansowych na rozwój i szybką realizację prac projektowych. Ze względu na zakończenie w roku 1977 produkcji P-64, brak w wojsku pistoletów kal. 9 mm, prace nad nowym pistoletem zlecono w drugiej połowie lat 70. Ośrodkowi Badawczo-Rozwojowemu przy Zakładach Metalowych „Łucznik” im. gen. Waltera w Radomiu. Prace podjęły dwa zespoły konstrukcyjne, które przystąpiły do realizacji projektów i wykonania dokumentacji technicznej prototypów.

Od początku zakładano, że broń będzie produkowana nowoczesnymi metodami, z szerokim użyciem tłoczenia i lutowania wytłoczek. Miał to być sposób na obniżenie masy broni, materiałochłonności i czasochłonności w porównaniu z P-64. W zespole pierwszym, kierowanym przez inżynierów Ryszarda Chełmickiego i Ryszarda Michalskiego, powstał pistolet z aluminiowym szkieletem i klasycznym bezpiecznikiem zewnętrznym blokującym urządzenie spustowo-uderzeniowe. Zespół drugi, kierowany przez inż. Mariana Gryszkiewicza, także przyjął koncepcję wykonania zasadniczych zespołów broni – zamka i szkieletu - metodą tłoczenia i lutowania, ale z blach stalowych2. Ponadto użyto automatycznego bezpiecznika wewnętrznego w postaci znoszonej językiem spustowym samoczynnej blokady iglicy, jako jedynego zabezpieczenia broni w połączeniu z dźwignią do powolnego zwalniania napiętego kurka.


Po badaniach, których pistolet inż. Chełmickiego nie przeszedł3, do dalszych prób i prac realizacyjnych skierowano jedynie pistolet Gryszkiewicza ze szkieletem z blach stalowych i bezpiecznikiem wewnętrznym, sterowanym spustem pod wewnętrznym oznaczeniem „wzór 1978 (P-78)”.

Przedstawiciele Ministerstwa Obrony Narodowej, którym pistolet przekazano do oceny, wskazali następujące uwagi: broń powinna być mniejsza, zbliżona gabarytami do pistoletu PM konstrukcji Makarowa produkcji radzieckiej, oraz zalecono użycie zewnętrznego bezpiecznika nastawnego.

Zalecenia te zostały zrealizowane, a fabryka „Łucznik” przystąpiła do wykonania kolejnych prototypów nowego pistoletu. Jednocześnie próbowano połączyć obie radomskie koncepcje w ramach prac prowadzonych wspólnie przez kierujących oboma zespołami inżynierów Chełmickiego i Gryszkiewicza, co zaowocowało wykonaniem nowego prototypu: pistoletu P-78A1. Była to broń według modelu Gryszkiewicza, nieco zmniejszonych rozmiarów, ale za to ze szkieletem z aluminiowych wytłoczek. Szkielet tego prototypu, po oddaniu kilkuset strzałów pękł. Pomysł skonstruowania aluminiowego Wanada został zarzucony. Po tym zdarzeniu, do realizacji pozostał projekt pistoletu Gryszkiewicza.


W 1978 roku powstały kolejne dwa warianty broni oznaczone jako P-78 model „A” i P-78 model „B”. Pistolet P-78A miał bezpiecznik wewnętrzny, samoczynną blokadę iglicy, zwalnianą przez nacisk na język spustowy oraz wyprowadzoną na zewnętrz dźwignię do zatrzymywania i zwalniania zamka z tylnego położenia, zaopatrzoną w występy do zwalniania kurka i pozwalającą na jego powolne opuszczenie do oparcia na zębie bezpieczeństwa. Twórca oceniał, że mechanizm P-78A będzie dogodny w użytkowaniu przez Policję i jednostki specjalne, gdzie zachodzi potrzeba szybkiego użycia broni. Taka innowacja nie została zaakceptowana przez MSW, ani przez MON.


Akceptację MON-u uzyskał natomiast model P-78B, w którym zamontowano skrzydełkowy nastawny bezpiecznik zewnętrzny, blokujący iglicę i zwalniający na nią napięty kurek. W P-78B połączono rozwiązania pochodzące z dwóch pistoletów Walther PP i PP Super, a mianowicie, utworzono bezpiecznik nastawny przekaszający iglicę. Obracany skrzydełkiem trzpień bezpiecznika przed zwolnieniem kurka obniża tylny koniec iglicy, sprowadzając ją z drogi tej części główki kurka, która normalnie by w nią uderzyła. Główka kurka ma wybranie, do którego chowa się koniec obniżonej iglicy, wykluczając kontakt między kurkiem a iglicą. Model ten zakwalifikowany został do produkcji seryjnej i wyposażenia wojska jako „9 mm pistolet wojskowy wzór 1981 (P-81)”.


Po wielu perturbacjach, zawierusze polityczno-społecznej wywołanej przez wprowadzenie stanu wojennego, decyzją władz wojskowych zmieniono nazwę pistoletu na „wzór 1983” - w skrócie „P-83” Produkcja seryjna rozpoczęła się od partii prototypowej wypuszczonej w 1984 r. i trwała, z krótkimi przerwami, aż do likwidacji Z.M. Łucznik S.A. w 2000 r. Te 16 lat produkcji wyniosły P-83 na pozycję najdłużej produkowanego pistoletu w dziejach polskiej zbrojeniówki.

P- 83 działa na zasadzie odrzutu zamka swobodnego. Składa się z czterech zespołów rozbieralnych przy częściowym rozkładaniu broni: szkieletu, zamka, sprężyny powrotnej, magazynka. Częściowe rozkładanie i składanie jest łatwe. Zespołem łączącym wszystkie części pistoletu jest szkielet, tworzący jedną całość z chwytem i sztywnym wyrzutnikiem. Szkielet zawiera osadę lufy, prowadnice zamka, chwyt z gniazdem magazynkowym, kabłąk spustowy oraz komory i gniazda do umieszczenia mechanizmów broni. Lufa jest wciśnięta w obsadę broni i zakołkowana. Na jej zewnętrzną powierzchnię nakłada się sprężynę powrotną. Zamek obejmuje lufę całkowicie do jej wylotu. Dosyła on nabój do komory nabojowej, zamyka wlot lufy (siłą bezwładności), wyciąga łuskę lub nabój poprzez wyciąg sprężynujący, napina kurek ustawiając go na zębie zaczepu kurkowego, rozłącza występ szyny spustowej z zaczepem kurkowym i steruje zabezpieczeniem pistoletu przed przedwczesnym wystrzałem. Na górnej powierzchni zamka umieszczono mechaniczne przyrządy celownicze w postaci stałej muszki i celownika szczerbinkowego. Zasilanie pistoletu w amunicję odbywa się z jednorzędowego magazynka pudełkowego o pojemności 8 nabojów.

Pistolet posiada mechanizm uderzeniowy typu kurkowego, z kurkiem odkrytym oraz mechanizm spustowy z samonapinaniem systemu Walthera o znacznie mniejszej niż w P- 64 (o 30 N) sile samonapinania kurka. Mechanizm spustowy zawiera przerywacz (do prowadzenia ognia wyłącznie pojedynczego), którego rolę spełnia występ tylnej części szyny spustowej. Zabezpieczenie broni przed przypadkowym wystrzałem zrealizowano stosując nastawny bezpiecznik skrzydełkowy, spełniający równocześnie funkcję zwalniacza kurkowego. Zabezpieczenie możliwe jest zarówno przy kurku zwolnionym, jak i napiętym. Obrócenie skrzydełka bezpiecznika w górę powoduje obniżenie i unieruchomienie iglicy w taki sposób, że niemożliwy jest jej ruch wzdłużny (blokada mechaniczna) oraz zbicie przez kurek, gdyż przesunięta w dół główka iglicy znajduje się na wprost wyżłobienia kurka. Ponadto obniżeniu ulega dźwignia zwolnienia kurka, która blokuje spust wraz z szyną spustową, uniemożliwiając oddanie strzału przez samonapinanie oraz zwalnia kurek z tylnego położenia, jeśli był napięty w chwili zabezpieczenia. Pistolet jest zaopatrzony w dźwignię, która zabezpiecza broń przed przypadkowym wystrzałem w razie uderzenia w kurek znajdujący się w położeniu zwolnionym. Dodatkowym elementem zwiększającym bezpieczeństwo eksploatacji pistoletu jest wskaźnik obecności naboju w komorze nabojowej. Broń zaopatrzono w zatrzask zamkowy, który po wystrzeleniu ostatniego naboju z magazynka zatrzymuje zamek w tylnym położeniu. Naciśnięcie zatrzasku powoduje powrót zamka w przednie położenie i wprowadzenie naboju do komory.

Pistolet P-83 - podstawowe części
1) magazynek,
2) zatrzask magazynka,
3) kabłąk,
4) zderzak,
5) język spustowy,
6) szkielet z lufą,
7) lufa z komorą nabojową,
8) dźwignia zamka,
9) wyrzutnik,
10) kurek,
11) sprężyna powrotna,
12) zamek.

Zamek pistoletu P-83 od strony bezpiecznika
1) występ w zamku,
2) skrzydełko bezpiecznika,
3) muszka,
4) celownik ze szczerbiną,
5) wskaźnik obecności naboju.

Zamek pistoletu P-83 od strony okna ekstrakcji
1) zamek-część radełkowana,
2) zespół wyciągu,
3) okno ekstrakcji,
4) oznaczenie numeru i serii broni oraz roku produkcji.

Przekrój pistoletu P-83 – poszczególne elementy
1) trzon zamkowy,
2) sprężyna powrotna,
3) szkielet z lufą,
4) zderzak,
5) zatrzask zderzaka,
6) sprężyna,
7) kołek ustalający,
8) nakładki,
9) śruba nakładek,
10) iglica,
11) sprężyna iglicy,
12) celownik,
13) bezpiecznik,
14) zatrzask bezpiecznika,
15) sprężyna zatrzasku bezpiecznika,
16) wyciąg,
17) oś wyciągu,
18) sprężyna wyciągu,
19) szyna spustowa,
20) sprężyna szyny spustowej,
21) dźwignia zabezpieczająca,
22) sprężyna,
23) oś dźwigni zabezpieczającej,
24) zaczep kurka,
25) oś zapadki kurka,
26) oś zatrzasku zamka,
27) kurek,
28) oś kurka,
29) sprężyna kurka,
30) żerdź sprężyny kurka,
31) zapadka,
32) kołek,
33) sprężyna zapadki kurka,
34) dźwignia zwalniania kurka,
35) zatrzask zamka,
36) sprężyna dystansowa,
37) język spustowy,
38) oś języka spustowego,
39) sprężyna języka spustowego,
40) zatrzask magazynka,
41) pudełko,
42) donośnik,
43) sprężyna magazynka,
44) denko.

DANE TAKTYCZNO – TECHNICZNE:

Wymiary
:
- długość całkowita  – 165 mm
- wysokość  – 125 mm
- szerokość – 30 mm
- długość lufy  – 90 mm
- długość linii celowniczej  – 120 mm

Masa
:
- pistolet z pustym magazynkiem – 730 g
- magazynek pusty  – 50 g

Inne
:
- nabój 9x18 mm Makarow
- masa naboju - 9,7 g
- masa pocisku – 6 g
- prędkość początkowa pocisku – 312 m/s
- zabezpieczenie: blokada iglicy, zwolnienie i blokada kurka
- pojemność magazynka – 8 szt.

Pistolet P- 83 rozkłada się na zasadnicze zespoły i części, w następujący sposób:

- trzymając chwyt pistoletu w prawej dłoni, naciska się kciukiem lewej ręki na zatrzask magazynka, po czym magazynek wyjmuje się z chwytu,
- odbezpiecza się broń,
- sprawdza się, czy broń nie jest załadowana: w tym celu odciąga się zamek w tylne położenie,
- upewnia się wzrokowo przez okienko w zamku, czy komora nabojowa jest pusta oraz oddaje się tzw. strzał kontrolny (sprawdzenie P- 83 należy poprzedzić określeniem wskaźnika obecności naboju w komorze nabojowej, który znajduje się z lewej strony zamka),
- przesuwa się zderzak w dół do oporu,
- palcami lewej ręki odciąga się zamek w tylne położenie, po czym unosi się jego tylną część w pewien kąt do góry, a następnie przemieszcza do przodu i odłącza od chwytu,
- ruchem skrętnym odłącza się od lufy sprężynę powrotną.

Składanie pistoletu odbywa się w odwrotnej kolejności niż rozkładanie.

Należy zwrócić uwagę, że rozkładanie pistoletów P- 64 i P- 83 można wykonać bez ich odbezpieczania, jednak wówczas nie jest możliwe oddanie, bardzo istotnego dla zachowania warunków bezpieczeństwa, strzału kontrolnego.

Bibliografia:
Opis i użytkowanie pistoletu P – 83 Wyd. II Szkoła Policji w Katowicach
Instrukcja użytkowania pistoletu P-83 9 mm x 18, Zakłady Metalowe Łucznik, Radom.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Pistolet_P-83
http://www.republika.pl/opisybroni/p83.htm
http://www.skawinski.pl